Po co w centrum Warszawy trzy dworce?
Odległość między stacjami Warszawa Główna a Warszawa Śródmieście wynosi niespełna 2 km, a pomiędzy nimi zlokalizowana jest jeszcze Warszawa Centralna.
Naturalnie, stolica kraju wymaga głównego dworca, ale skąd taka koncentracja trzech obiektów w niewielkiej odległości? Odpowiedź kryje się w burzliwej historii miasta i jego infrastruktury.
Warszawa Główna
Historia dworca rozpoczyna się w 1945 roku, po zniszczeniu przedwojennego Dworca Głównego. Zdecydowano wówczas o zaadaptowaniu budynku dawnego dworca towarowego Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej na tymczasową stację czołową stolicy. Prowizorycznie przystosowane magazyny oddano do użytku 2 lipca 1945 roku, a w latach 1945–1946 wzniesiono nowy budynek. Choć planowano to jako rozwiązanie tymczasowe, Warszawa Główna Osobowa pełniła funkcję głównego dworca kolejowego w stolicy przez ponad dwadzieścia lat, aż do otwarcia Dworca Centralnego w 1975 roku. W 1972 roku na jej terenie utworzono Stację Muzeum. Ruch pasażerski ostatecznie wstrzymano w 1997 roku i rozebrano większość infrastruktury. Po latach zapomniany teren stacji ożył w 2016 roku dzięki Nocnemu Marketowi, a w 2018 roku rozpoczęto projekt odbudowy. Stacja została ponownie otwarta dla ruchu pasażerskiego 14 marca 2021 roku.
Warszawa Śródmieście
Dworzec Warszawa Śródmieście powstał w miejscu dawnego Dworca Głównego i Wiedeńskiego, zniszczonych w czasie wojny. Jego historia rozpoczęła się 23 czerwca 1949 roku, kiedy w ramach odbudowy linii średnicowej otworzono pierwszy, prowizoryczny dworzec w drewnianym pawilonie u zbiegu Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich. W 1952 roku obiekt tymczasowo przeniesiono na zachód, w rejon obecnej Centralnej, aby umożliwić budowę stałej stacji. Ostateczny, podziemny dworzec, obsługujący wyłącznie ruch aglomeracyjny i regionalny, oddano do użytku 29 września 1963 roku. Zaprojektowany przez Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka, dworzec słynął z nowoczesnych wnętrz z mozaikami op-art, których głównym autorem był Wojciech Fangor. Pod koniec 2020 roku cały kompleks dworca został wpisany do rejestru zabytków.
Warszawa Centralna
Projekt budowy Dworca Centralnego, głównej stacji dalekobieżnej w Warszawie, był ściśle związany z powojenną modernizacją infrastruktury kolejowej. W 1967 roku dwa perony i drewniane pawilony kasowe dotychczasowego przystanku Warszawa Śródmieście zostały przekształcone w przystanek Warszawa Centralna. Budowa właściwego Dworca Centralnego im. Stanisława Moniuszki trwała w latach 1972–1975, a oficjalne otwarcie stacji miało miejsce 5 grudnia 1975 roku. Ta podziemna stacja, z czterema peronami wyspowymi, stała się kluczowym elementem warszawskiego węzła kolejowego w tunelu średnicowym, służącym przede wszystkim ruchowi dalekobieżnemu.
Po co Warszawie trzy dworce?
Obecność trzech stacji w tak bliskiej odległości w centrum Warszawy jest bezpośrednią konsekwencją powojennej prowizorki i etapowej odbudowy. Po zniszczeniu głównego dworca, stacja Warszawa Główna w 1945 roku przejęła jego funkcję jako rozwiązanie tymczasowe. Następnie, w 1963 roku, w ramach linii średnicowej uruchomiono podziemną stację Warszawa Śródmieście, przeznaczoną dla ruchu podmiejskiego. Dopiero w 1975 roku, po ponad dwudziestu latach, powstał Dworzec Centralny, który przejął rolę głównego dworca dalekobieżnego. W rezultacie Warszawa zyskała trzy obiekty o różnych funkcjach i rodowodach, które historycznie zastępowały się nawzajem, a dziś współistnieją w bliskiej odległości, obsługując różne segmenty ruchu kolejowego.
Foto: Tomasz Mazurowski, Adrian Grycuk
Autor: Anna Letycja Kamińska